0

Czy przedsiębiorca zawsze musi zapłacić współpracownikowi za przestrzeganie zakazu konkurencji?

W związku z dużym zróżnicowaniem możliwych form zatrudnienia pracowników i współpracowników, nie traci na aktualności problematyka uregulowania reguł konkurencji po rozwiązaniu umowy. Szczególne zainteresowanie budzi klauzula o zakazie konkurencji zawierana w umowach cywilno-prawnych, gdyż nie w każdym przypadku trzeba będzie zapłacić odszkodowanie za jej przestrzeganie.

Analizując umowy zawierane z pracownikami bądź współpracownikami przedsiębiorstw, bardzo często można natknąć się na klauzulę o zakazie konkurencji po jej rozwiązaniu. W praktyce nie budzi wątpliwości, iż strony na zasadzie swobody umów mają prawo uzgodnić ograniczenie bądź nawet ustanowić całkowity zakaz podejmowania działalności konkurencyjnej przez byłych pracowników lub współpracowników przez pewien okres po ustaniu zatrudnienia. Za każdym razem konieczne jest przy tym dokładne określenie zakresu i form takiej działalności lub nawet konkretnych klientów, których zakaz miałby dotyczyć. W zależności od rodzaju działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę, celowe może okazać się również sprecyzowanie dotyczące  terytorium, na którym  obowiązywałby ów  zakaz konkurencji. Największe wątpliwości budzi jednak kwestia obowiązku zapłaty odszkodowania za przestrzeganie takiego zakazu oraz dopuszczalność zastrzeżenia kary umownej za jego naruszenie.

Pracownicy i zleceniobiorcy, nieprowadzący działalności gospodarczej

W przypadku byłych pracowników, którzy mieli dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, obowiązek zapłaty odszkodowania za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej oraz jego minimalną wysokość wynikają wprost z Kodeksu pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się przy tym, iż nieokreślenie prawa do odszkodowania w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy nie powoduje nieważności tej umowy. Były pracownik może bowiem domagać się minimalnego odszkodowania przewidzianego w przepisach prawa pracy, nawet w przypadku braku takich zapisów w zawartej z nim umowie.

Pomimo braku odpowiednich przepisów, w orzecznictwie wyrażony został pogląd, że podobne reguły należy stosować do osób zatrudnionych na podstawie umów cywilno-prawnych, w tym umów zlecenia i o świadczenie usług. Brak zastrzeżenia ekwiwalentu (odszkodowania) na rzecz byłego zleceniobiorcy, zobowiązanego do powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej, skutkuje w ocenie Sądu Najwyższego nieważnością takiej umowy, gdyż sprzeciwia się ona zasadom współżycia społecznego. Stanowisko to spotkało się z uzasadnioną krytyką w literaturze, tym niemniej należy je uznawać za aktualne. Należy zwrócić uwagę, że w takim przypadku nie będzie można obciążyć byłego zleceniobiorcy obowiązkiem zapłaty kary umownej za naruszenie nieważnego zakazu konkurencji.

Umowy zawarte z przedsiębiorcami, w tym osobami prowadzącymi indywidualną działalność gospodarczą

W umowach zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami, w tym osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą, w niektórych przypadkach dopuszczalne jest uzgodnienie nieodpłatnej klauzuli o zakazie konkurencji.

Na przykład:  Przepisy Kodeksu cywilnego dopuszczają możliwość uzgodnienia nieodpłatnego zakazu konkurencji po rozwiązaniu umowy agencyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu wyrażono również pogląd o dopuszczalności stosowania nieodpłatnych klauzul o zakazie konkurencji pod rygorem zapłaty kary umownej w umowach zlecenia i o świadczenie usług, zawartych pomiędzy przedsiębiorcami. W ocenie sądów nie można bowiem wykluczyć zaistnienia takiej sytuacji, w której klauzula o zakazie konkurencji, pomimo braku odpłatności, zachowa sens gospodarczy i będzie się mieścić w granicach swobody umów oraz lojalności kontraktowej. Sytuacja ta będzie miała miejsce przede wszystkim wówczas, gdy zleceniobiorca nie był słabszą stroną umowy, a wiedza uzyskana przez niego w czasie trwania współpracy może zostać wykorzystana w interesie konkurencji i w ten sposób zagrozić interesom ekonomicznych dotychczasowego zleceniodawcy.

Redagowanie treści i zasad ograniczenia działalności konkurencyjnej byłego pracownika bądź współpracownika nie może zatem odbywać się automatycznie. Może się bowiem okazać, że nie w każdym przypadku za przestrzeganie klauzuli o zakazie konkurencji trzeba będzie zapłacić.

Autor: Adrian Mackiewicz, Radca Prawny Kancelaria Prawna J. Chałas i Wspólnicy Sp. k.

Print Friendly, PDF & Email

admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *